Kırmızı Ceviz

Kırmızı ceviz yetiştiriciliği
Ceviz ile profesyonel olarak ilgilenenlerin uzun zamandır bildiği ama ceviz severlerin büyük çoğunluğunun çeşitli medya organlarında karşılaştığı “Türk Bilim adamı doğal yollarla kırmızı ceviz geliştirdi” haberleriyle farkına vardığı kırmızı ceviz konusu bu yazımızın içeriğini oluşturmaktadır.
Kırmızı ceviz nedir?
Kırmızı cevizi ilk kez görenler ya normal ceviz boyanmış ya da doğal olmayan bir ürün diye düşünebilir. Kırmızı ceviz tamamen doğaldır. Normal cevizden tek farkı iç zarının kırmızı olmasıdır. Anavatanı Tuna Nehri vadisindeki ülkeler olarak kabul edilmektedir.
Kırmızı ceviz çeşitleri
Kırmızı ceviz çok sık olmamakla birlikte ceviz yetişen birçok ülkede ortaya çıkmıştır. İlk kırmızı ceviz çeşidi Knoop tarafından 1793 yılında Hollanda’da tescillenmiş ve daha sonra Almanca konuşulan bölgelerde Rote Donaunuss (Red Danube – Kırmızı Tuna cevizi) adıyla yaygınlaşmıştır. 1930’larda Almanya’da Geisenheim Enstitüsü’nde ciddi seleksiyon çalışmaları yapılmış ve gen bankası kurulmuştur. Burada seçilen çeşitler birçok yeni çeşidin de kaynağı olmuştur.
Fransa’da Almanya’dan getirilmiş çeşitler bulunmaktadır ve ABD’de de Fransa’dan getirilen bir kırmızı ceviz ve Howard çeşidi çaprazlanarak Robert Livermore çeşidi geliştirilmiştir. Kırım’da ki Nikita Araştırma Enstitüsü Purpurovy çeşidini geliştirmiştir.
Bazı kırmızı ceviz çeşitleri ve ülkelerini şöyle sıralayabiliriz:
Rote Donaunuss (Avusturya), R. Poysdorf (Avusturya), Aufhauser Baden (Almanya), Red Rief (Almanya), Wisnicz Czerwony (Polonya), Noix Rouge (Fransa), Rubis (Fransa), Gubler I, II, III, IV (İsviçre), Sychrov (Çek Cumhuriyeti), Hospozin (Çek Cumhuriyeti), Kirschnuss (Çek Cumhuriyeti), Kardinal (Çek Cumhuriyeti), R. Livermore (ABD), Yolo Red (ABD), Buzsaki Pirosbelu (Macaristan) ve Purpurovy (Ukrayna-Rusya).
Türkiye’de kırmızı ceviz
Bu konuya öncelikle medyada geçen haberle başlayalım. Haber ilk ortaya çıktığında, dünyada bir ilk şeklinde daha sonra da dünyada ikinci Türkiye’de bir ilk şeklinde geçti. Yukarıda da görüleceği gibi dünyada kırmızı cevizin geçmişi yüzyıllar öncesine giden bir tarihe sahip. Geriye kalan tek seçenek ise Türkiye’de bir ilk olması. 16 yıllık çalışma ile geliştirildiği ifade edilen bu çeşidin geliştirilme ayrıntıları yayınlanırsa bu konuyu daha ayrıntılı değerlendirebiliriz. En azından hangi yabancı çeşit ile hangi yerli çeşidin çarprazlandığı, yapraklanma zamanı, tozlayıcı ihtiyacı ve verimi gibi bilgiler önem arz etmektedir. Tabii ki burada 16 yıldan bahsedildiği için bir çaprazlama olduğunu varsayıyoruz.
Konuyla ilgili olarak KSÜ Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sütyemez, Türkiye'ye renkli bir ceviz kazandırmanın onur ve gururunu yaşadıklarını söyledi.
Kahramanmaraş'ın cevizde Türkiye'de söz sahibi bir kent olduğunu anımsatan Sütyemez, daha önce 4 ceviz çeşidinin ıslah ve tescilini gerçekleştirdiklerini belirtti. Sütyemez, Türk tarımına kazandırılan çeşitlerin, ülkede aranılan türler arasında yer aldığını dile getirdi.
"Maraş 18" ismini verdiği cevizin iç kurduna karşı son derece dayanıklı bir çeşit olduğunu vurgulayan Sütyemez, şöyle konuştu:
"Bir süre önce geliştirdiğimiz 'Sütyemez 1' adındaki ceşit şu anda standart türler arasında dünyanın en iri cevizi durumunda. Ayrıca ceviz yetiştiriciliği dünyasına salkım ceviz tabirini üniversite olarak biz sağlamış olduk. 'Maraş 12' ismini verdiğimiz cevizimizin bir salkımında yaklaşık 25 kadar ceviz bulunuyor."
Sütyemez, ıslah çalışmalarıyla yetinmeyip ülkeye bir şeyler kazandırmanın azmi içinde olduklarını ifade ederek, 16 yıllık çalışmanın sonunda tüketicilerin çok ilgisini çekecek olan kırmızı renkli çalışmasının tamamlandığını kaydetti.
Kırmızı ceviz çalışmasının sonuçlarını almaya başladıklarını vurgulayan Sütyemez, "Artık net bir şekilde ifade edebiliriz ki kırmızı iç rengiyle ceviz ıslah çalışmamızı neticelendirdik. Standart ceviz çeşitlerine göre iç rengi kırmızı olan bir ceviz genotibini geliştirdik" dedi.
Sütyemez, kırmızı ceviz çeşidinin lezzet ve tadıyla diğerlerinden bir farkının bulunmadığını söyledi.
Görsel olarak tüketicinin çok ilgisini çekeceğini düşündüğü kırmızı renge sahip cevizin önemli bir piyasa da bulacağına inandığını vurgulayan Sütyemez, "İnşallah ülkemiz ve dünya ceviz yetiştiriciliği için hayırlı olmasını temenni ediyorum. Bu yeni çeşitle ilgili üretim çalışmalarına başlayacağız, önümüzdeki yıldan itibaren bahçeler kurulacak. En kısa zamanda tüketicilerin hizmetine sunulmuş olacak" ifadelerini kullandı.
Sütyemez, "KSÜ" adını verdikleri kırmızı ceviz çeşidinin Türkiye'de ilk dünyada ikinci olduğunu sözlerine ekledi.
Kırmızı Ceviz Yetiştiriciliği
Öncelikle ağacı, meyvesi ve tadı normal cevizle aynı olan kırmızı cevizin tek farkının parlak kırmızı iç zarının albenisi olduğunu belirtelim. Bu farkın fark yaratacağı, çerez sektörü, pastacılık ve fırıncılık sektörü ve sıra dışı ürünler talep eden sektörlerden oluşan bir pazarı olacağını göz önüne alarak yetiştiriciliğinde dikkat edilecek konulara değinelim.
Hobi amaçlı bireysel yetiştiricilikte en çok dikkat edilecek konu yetiştirileceği bölgenin iklimidir. İlkbahar geç donları riski olan bölgelerde erken yapraklanan bir çeşidin dikilmesi ürün elde edilememesine yol açacaktır. İkinci konu ise kendine verimli bir çeşit değilse gerekli tozlayıcı çeşidin kırmızı ceviz yakınına dikilmesi veya mevcut olması gerekir.
Ticari amaçlı yetiştiricilikte göz önünde bulundurulması gereken konular ise bireysel yetiştiricilikte belirttiğimiz iklim ve tozlayıcı çeşit konularına ilaveten şu şekilde özetlenebilir:
İlk olarak pazar araştırması yapılmalıdır. Kırmızı cevizin mutlaka bir pazarı olacaktır ama fiyatı normal cevizden yüksek olacaktır. Bunun birinci nedeni yukarıda belirtilen tüm çeşitlerin verimi şu an yoğun dikim yapılan Chandler ve Fernor çeşitlerine göre düşüktür.
Kırmızı zarın soyulmaması ve ürün kalitesinin düşmemesi için hasadın ve iç çıkarma işleminin daha dikkatli yapılması ihtiyacı maliyetleri arttıracaktır.Kapama kırmızı ceviz bahçesi kurulurken diğer normal cevizlerle karışık dikilmemelidir. Hasat esnasında kırmızı ve beyaz cevizlerin karışmış olması satış sorunları oluşturacaktır. Bu nedenle ana çeşit belirlendikten sonra, tozlayıcı çeşit gerekli ise bunun da kırmızı ceviz çeşitlerinden belirlenmesi önem arz etmektedir.
Sonuç
Dünyanın en büyük ceviz üreticisi ülkelerinden olan Türkiye, aynı zamanda en büyük tüketici ve ithalatçı ülkelerden biridir. Bu kadar büyük bir pazarda kırmızı ceviz mutlaka kendine yer bulacaktır. Yetiştiricilere yeni bir alan açan kırmızı ceviz konusunda üniversitelerimize ciddi bir görev düşmektedir. Klasik ceviz çeşitleri geliştirme konusunda dünyanın 50 yıl gerisinde olan ülkemiz ve üniversitelerimiz, hem ülke şartlarına uygun klasik ceviz hem de kırmızı ceviz çalışmaları yaparak en azından iki temel çeşit (ılıman ve soğuk bölgelerimiz için) geliştirerek bu farkın kapanmasını sağlayabilirler.