Ceviz Yetiştiriciliğinde Gübreleme

Son yıllarda ülkemizin her bölgesinde geniş çaplı ceviz bahçesi kurulmaya başlanmıştır. Ceviz ağaçlarının diğer meyve ağaçlarına oranla daha uzun ömürlü olması nedeniyle ceviz bahçesi tesis etmeden önce aşağıda belirtilen hususları göz önünde bulundurmak gerekir.
İlkbaharın geç ve sonbaharın erken don durumu incelenmelidir.
Meyve tutum döneminde +40 C0’nin üzerinde sıcaklık ve aşırı güneşlenme meyvenin yeşil kabuğunda yanıklık (kahverengileşme) ve meyve içinde kabuk rengi koyulaşması yapabilir.
Yapraklarını döktükten sonra dinlenme döneminde aşırı soğukların (-20C0) olup olmadığı dikkate alınmalıdır.
Bu konuları bir uzmana danışarak uygun çeşidin belirlenmesi gerekir.
 Ceviz ağaçlarının toprak istekleri
Uzun ömürlü ve çok büyük boylu ağaç yapısına sahip olması nedeniyle kazık kökleri 2.5-3 m kadar derinliğe inebilmektedir. Hafif bünyeli, milli tın, kumlu tın ve tın bünyeye sahip allüvial ve derin yapılı toprakları sever. Taban suyunun yüksek olmaması gerekir. Suyu ve yağışı seven bitki olması sebebi ile toprağın su tutma kapasitesi iyi olmalıdır. Organik maddece zengin, az kireçli ve toprağın Ph değeri hafif asit ve nötr (6.0-7.5) karakterde olmalıdır. Çok kireçli ve yüksek Ph değerli (8’den fazla) topraklarda tesis edilen ceviz bahçelerinde ağaçların genç yapraklarında genellikle demir ve çinko noksanlığı görülür.
Ceviz bahçesi tesis edeceğiniz arazinin büyüklüğüne ve her tarafının aynı olup olmamasına göre her 30-40 dekarlık alan için ceviz ağacının ilk 5-7 yıl içinde köklerinin inebileceği derinlik dikkate alınarak 1.5 m derinliğe kadar (toprak yapısının değişim derinliklerine göre) toprağın farklı katmanlarından profil örneği alınarak analiz yaptırılmalıdır. Bunun nedeni, ceviz ağacı tam verim çağına gelince alt katmanlardaki toprak özelliklerinin belirlenmesi ve tesis gübrelenmesini doğru yapmak içindir. Tesis gübrelemesi, fidan dikimi yapılmadan tüm alana veya dikim çukurlarına yapılan gübrelemedir.
Toprak analiz sonuçlarına göre toprak Ph değeri 8’in üzerinde ise fidan dikim çukurları açılmadan tüm alana elementel toz kükürt uygulamak suretiyle toprak Ph değerinin 7.5 veya biraz daha aşağısına (7.0) indirilmesi, topraktaki ve toprağa verilen besin elementlerinin yarayışlılığı bakımından önemlidir.
Toprağa uygulanacak toz kükürt, iyi yanmış hayvan gübresi ile (besi hayvanı ve tavuk gübresi ile keçi gübresi hariç) karıştırılarak uygulanırsa etkisi daha iyi ve daha kısa sürede görülür. Uygun kükürt toprağın mümkünse 20-­‐30 cm derinliğine aynı gün karıştırılmalıdır. Bu yapılmaz ise fidan dikim çukurlarına bir yemek kaşığı uygulama yapılmalıdır. Kükürt uygulamasının toprak içinde kükürt bakterilerinin enzimatik reaksiyonu sonucunda toprakta oluşan hidrojen (H)+ iyonu toprak Ph değerini azaltır (hidrojen iyonu topraktan bitki tarafından alınmaz). Toprakta meydana gelen sülfat (SO4) ise bitki besini olarak kükürdün topraktan alınış formudur. Bir kısmı bitki tarafından alınır, bir kısmı ise (-) elektrik yüküne sahip olduğu için toprağın derinliklerine doğru yıkanır.
Toprağa uygulanacak element kükürt miktarı, toprağın bünyesine (hafif‐orta-ağır) ve PH değeri azaltılacak toprak derinliğine göre değişmektedir. Derin kök yapısına sahip ceviz ağaçları için toprağın PH değerini bir birim azaltmak (örnek olarak 8.5 PH’yı 7.5’e düşürmek) için hafif bünyeli (milli tın- kumlu tın) topraklar için dekara 70-80 kg, orta bünyeli (tın‐killi tın) topraklar için ise dekara 90-100 kg uygulamak gerekir. Kükürt uygulaması fidan dikiminden sonra, sulama suyunun kalitesine bağlı olarak gerekirse 8-10 yılda bir tekrarlanabilir.
Topraklar genellikle potasyum, magnezyum ve fosfor bakımından fakirdir. Ceviz ağaçları hafif bünyeli allüvial topraklarda iyi gelişir.  Toprak analiz sonuçlarına göre fosfor ve potasyum ihtiva eden gübreler yağış ve sulama suyu ile fazla derinlere inememekte ve toprakta yeterli seviyede bulunmamaktadırlar. Fidanlar verime yatıncaya kadar (çeşitlere göre 3-7 yıl) bu ihtiyacı karşılamak ve topraktaki besin elementlerini dengeye getirmek için dikim yapılacak alana Tablo 9’da belirtilen miktarlarda tesis gübrelemesi yapılır. Ülkemiz toprakları genellikle çinko bakımından noksan olduğu için tesis gübrelemesinde çinkolu gübre kullanılmalıdır. Bu yapılmaz ise fidan dikim çukurlarına gübre verilmelidir. Tesis gübrelemesinde bir dekara verilecek gübre miktarları Tablo 9’da belirtilmiştir.
           

Geniş aralıklarla dikimi yapılan ceviz bahçesinin tüm alanında tesis gübrelemesi yapılamaz ise 60x60 cm derinlik ve genişlikte açılan dikim çukurlarının dip kısmına konulacak toprağa fidan başına bir su bardağı kadar (125‐150 g) Triple Süper Fosfat veya DAP, aynı miktarda Potasyum Sülfat, bir fincan (50-60 g) Magnezyum Sülfat ve bir tatlı kaşığı (2‐3 g) çinko sülfat karıştırılır ve bu gübreli toprağın üzerine fidan dikimi yapılır. Fidan dikimleri yapıldıktan sonra sulama yöntemlerine göre (çanak-­‐damla) fidanlar verim çağına gelinceye kadar fidan gübreleme programı uygulanır.
Yeşil Gübreleme
Ceviz tesisi yapılacak araziler genellikle organik madde bakımından fakirdir. Toprağın organik madde miktarını hayvan gübreleri ile yükseltmek hem pahalı gelmekte hem de iyi yanmamış gübre kullanılması durumunda toprağa yabancı otlar ve varsa bazı toprak hastalık ve zararlılar bulaşmaktadır. Bunun yerine, sıra arası geniş dikim olan ceviz ağaçlarının arasında ara tarım (kısa dönemli sebze vb.) yapılmayacak ise ceviz fidanları tam verime yatıncaya kadar (sonbahar başlangıcından ilkbahar dönemine kadar) fiğ-­‐korunga gibi yeşil gübre bitkisi yetiştirilerek, bu bitkilerin çiçeklenme dönemi ortasında bitkiler toprağa karıştırılarak yeşil gübreleme yapılır.

Y
eşil gübre bitkilerinin kök sistemleri toprağın derinliklerindeki besin maddelerini sap ve yapraklarına getirdiğinden, toprağa karıştırıldığında toprağın üst katmanları da besin maddelerince zenginleştirilmiş olur. Yeşil gübre bitkileri havanın azotundan istifade ettiği için toprak azot bakımından zenginleşir. Ayrıca yeşil gübrelerin topraktaki mikroorganizmalarca parçalanması sonucu toprak organik madde ve humus (hümik ve fuvik asit) yönünden zenginleşmiş olur. Yeşil gübre bitkisi yetiştirmekle sıra aralarında yabancı ot çıkışı olmayacağı için, yabancı ot mücadelesine gerek kalmayabilir. Bu şekilde yapılacak yeşil gübreleme ile her yıl toprağa hayvan gübresi uygulanmasına gerek kalmayacaktır.
Fidan Gübrelemesi
Ceviz çeşitlerine göre, ceviz fidanları 3-7 yaşa gelince verime yatarlar. Bu dönem içinde fidanların kuvvetli bir kök yapısına kavuşmasını ve toprak üstü kısmının sağlıklı gelişmesini sağlayacak şekilde gübreleme yapmak gerekir. Gerek fidan çağı ve gerekse tam verim çağındaki cevizlerde genel olarak iki ayrı dönemde gübreleme yapılır. İlk gübreleme, ilkbahar başlangıcında sürgünlerde göz kabarmasından 2-3 hafta önce yapılır. Bu gübrelemeye taban ve toprak altı gübrelemesi denir.

Fidanların taç izdüşümüne veya sulama yöntemi damla ise damla borularının geçtiği kısma geniş bant (60-70 cm) halinde verilen gübreler kökleri kesmeyecek derinliğe karıştırılır. Çanak tava usulü sulamada gübreler ana gövdeden uzağa (sulama çanağının kıyısına yapılan kısımlara) verilmelidir. Taban gübrelemede toprak analiz sonucuna göre fosfor ve potasyumun tamamı, azotun ise yarı kadarı verilir. Azotun geriye kalan kısmı sulama öncesi 1-2 defada (meyve tutumu- meyve irileşmesinde) uygulanır ve sulanır.

D
amla sulama ile gübrelemede ise, taban gübre uygulama döneminde fosforlu gübrenin %60-­‐70’i, potasyumlu gübrelerin %50’si ve azotlu gübrenin %30’u uygulanır. Gübrelerin kalan kısmı damla sistemine uygun gübrelerle sulama programına uygun olarak her sulamada uygulanır. Çanak (tava) usulü sulamada fidan yaşına göre verilecek gübre miktarları Tablo 2’te verilmiştir. Ceviz ağaçları tuzluluğa hassas oldukları için yapısında klor (CL) kullanılmamalıdır. Bunun yerine potasyum sülfatlı gübreler kullanılmalıdır.
Toprak analizi var ise toprak analizine göre gübre kullanılmalıdır.
 
              
Damla sulama sistemi ile ceviz fidanlarında gübreleme programı Tablo 11’de verilmiştir.
 Toprak analizi var ise, toprak analizine göre gübre kullanınız.
 Taban Gübreleme: Dekara 10 kg potasyum sülfat gübresi dekardaki ağaç adedine bölünerek damla borularının geçtiği kısma verilir ve toprağa karıştırılır. Bir yaş için verilmiş olan gübre miktarı, fidanlar tam verime yatıncaya kadar her yıl %15 artırılarak uygulanır.
Not: Aylık gübre miktarı o ay içinde yapılacak sulama adedine bölünerek uygulanır. Fidanlar verime yatıncaya kadar gübre miktarları her yıl %15 kadar artırılarak uygulanır.
Yağışlar başlamış ise sulama yapılmayacağı için o ay için verilen gübreyi kullanmayınız. 
Tam verime yatmış ceviz ağaçlarında gübreleme:
Taban ve üst gübreleme zamanları ve şekilleri fidan gübreleme kısmında verildiği gibi yapılır. Sulama yöntemine göre gübre kullanılmalıdır. Toprağın hafif, orta ve ağır bünyeli oluşuna göre taban gübrelerini kökleri kesmeyecek derinliğe ve ağacın gövdesinden uzağa karıştırınız. Üst gübrelemeyi yağış öncesine denk getiriniz. Toprak analizine ve ağaç başına alınabilecek ürün miktarına göre gübre kullanınız. Tuzluluğu sevmeyen ceviz ağaçlarında içinde klor bulunan potasyumlu gübre veya kompoze kullanmayınız. Cevizin yenen kısmında yağ, protein ve aroma artışı için potasyum sülfatlı taban gübreleri tercih ediniz.
 
         
Azot; fidan ve ağacın büyümesi için temel besin maddesidir.
Fosfor; ağacın kök gelişimini kuvvetlendirir. Çiçek ve meyve sayısını arttırır. Cevizin kalitesini arttırır ve hasadın beklenen süre içerisinde yapılmasını sağlar. Kireç uygulaması yapılacak olan düşük PH’lı topraklarda kireçle beraber kesinlikle fosforlu gübre kullanılmamalıdır. Fosforlu gübre uygulaması, kireç uygulamasından en az bir ay sonra yapılmalıdır.
Potasyum; iri ve dolgun tane oluşumunu sağlar. İçi boş ceviz oluşumunu engeller. Kalite üzerine doğrudan etkilidir. Cevizin yağ oranını arttırarak aromasını zenginleştirir. Kalsiyum ile ortaklaşa çalışarak iç cevizin ve kabuğunun sertleşmesini sağlar. Cevizin olumsuz hava şartlarına karşı direncini arttırır.