Badem Üretimi ve Ticareti


Dünya'da Durum
Badem yetiştiriciliğinin, dünya kabuklu meyve üretimi içerisinde önemli bir yeri vardır. Dünya- daki toplam badem alanı 2000 yılında 1,7 milyon hektar iken, 2009 yılında %7 artışla 1,8 milyon hektara yükselmiştir. İspanya, dünya badem üretiminde %34’lük pay ile ilk sırada yer almaktadır. İspanya’yı sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Tunus ve İran izlemektedir.


ABD sahip olduğu %58 oranındaki pay  ile,  dünya  badem  üretiminde  ilk  sırada  yer  almakta-  dır. ABD’de badem, iklim şartları Akdeniz iklimine benzeyen Kaliforniya’da yetiştirilmektedir. Kaliforniya’da 1900’lü yıllara kadar üretimi yapılmayan badem, buraya İspanyol kaşifler tarafın- dan getirilmiştir. 1960’lı yıllara kadar yetiştiriciler bademin verimli, derin ve drenajı iyi topraklar- da sulama ve gübreleme ile çok daha iyi yetiştiğini görmüşler ve verimin marjinal, sulanmayan arazilerdekinin 2-3 katına çıktığını saptamışlardır. Bunun üzerine 1960’lı yıllardan sonra, daha önce yetiştiriciliği yapılan diğer ürünlerin yerine de badem dikilmeye başlanmış ve badem arazisi yaklaşık olarak üç katına çıkmıştır. Böylelikle üretimde de büyük artışlar meydana gelmiştir. Ni- tekim 1977 yılında Kaliforniya’nın badem üretimi, İspanya’yı geçmiştir. Bununla birlikte İtalya’da bademciliğinin gerilemesi, Avrupa ve Japon pazarlarının açılması da, Kaliforniya bademciliğini teşvik etmiştir. 2000 yılına gelindiğinde ise Amerika, ticari anlamda tek badem üreticisi olmanın yanı sıra, dünyanın önde gelen badem tedarikçisi ve en büyük ihracatçısı olmuştur.

 
 
Türkiye'de Durum
Badem, Türkiye’nin iklim yapısına adapte olmuş, önemli sert kabuklular arasında yer almaktadır. Çok değişik tüketim alanları olan badem; geniş bir kullanım alanına sahip olmasının yanı sıra, ka- naatkar bir tür olması, diğer sert kabuklu meyvelere göre uyum kabiliyetinin daha yüksek olması ve erken verime yatması sebepleriyle, yetiştiriciliğine olan talepler gün geçtikçe artmaktadır.
Ülkemizde badem, kültürel işlemlerin uygulanması gereken bir tür olarak algılanmamaktadır. Diğer meyve türleriyle kıyaslandığında badem ağaçları, hemen hemen tüm teknik işlemlerden (budama, sulama, gübreleme, hastalık ve zararlılarla mücadele vb.) yoksun bırakılmıştır. Hatta bu nedenle halk arasında susuz, kıraç topraklarda badem iyi yetişir inanışı mevcuttur. Oysaki genellikle bahçe kenarlarına sınır ağacı olarak düşünülen bademde, verim ve kaliteyi etkileyen budama, gübreleme, sulama gibi işlemler sınırlı kalmaktadır. Yakın zamana kadar, geniş ölçüde tohumla üretimin yapıldığı badem yetiştiriciliğinde, son dönemlerde fidan kullanımı da yaygınlaşmıştır.
Ülkemizde 2012 sonu itibarı ile 131 bin dekar alanda badem yetiştiriciliği yapılmakta olup, bölge- lere göre sınıflandırma yapıldığında Ege, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu İç Anadolu ve Batı Mar- mara Bölgeleri sırasıyla badem alanlarının en geniş olduğu bölgelerdir. Ege Bölgesi tek başına toplam badem alanlarının %48’ine sahiptir. Badem alanlarının iller bazında dağılımında ise, Muğla 30 bin dekar ile toplam badem alanların %23’ünü kapsamaktadır. Muğla’yı sırasıyla Manisa, Balı- kesir, Antalya ve Mersin illeri takip etmektedir. Bu illerin sahip olduğu badem alanları, 60 bin dekar ile toplam badem alanlarının %47’sini oluşturmaktadır.
Badem üretiminde ise ilk sıraları Ege, Akdeniz, Batı Marmara ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri almaktadır. Nitekim, Ege ve Akdeniz Bölgeleri, toplam badem üretiminin %61’ini karşılarken, bu dört bölge toplam badem üretiminin %78’ini karşılamaktadır. Ancak burada dikkat edilmesi ge- reken unsur, Ege Bölgesi toplam badem alanlarının neredeyse yarısına sahipken, toplam üretim miktarının %38’inin bu bölgede üretilmesidir. Bunun nedeni ise, bu bölgede ağaç başına düşen ortalama verimin, 16 kg ile diğer bazı bölgelere göre düşük olmasıdır.
Yine aynı şekilde, Akdeniz Bölgesi toplam badem alanları, neredeyse Ege Bölgesi badem alanla- rının yarısı kadarken, üretimden aldığı %29’luk pay ile Ege Bölgesi üretimine yaklaşmıştır. Bunun nedeni ise, Akdeniz Bölgesinde ağaç başına düşen ortalama verimin, 20 kg ile Türkiye ortalaması olan 16 kg’ın üzerinde olmasıdır.

Badem üretiminin, iller bazında dağılımında ise, Muğla 7 bin ton üretim ile toplam badem üreti- minin %13’ünü karşılamaktadır. Muğla’yı sırasıyla Mersin, Antalya, Denizli, Isparta ve Çanakkale illeri izlemektedir. Bu illerin badem üretimi, 27 bin ton ile toplam badem üretiminin yarısını kar- şılamaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, Muğla’nın 30 bin dekar badem alanı ile ba- dem üretiminden %13 pay almasına karşın, Mersin’in 7 bin dekar badem üretim alanı ile toplam badem üretiminin %10’unu karşılamasıdır. Bunun nedeni ise Akdeniz Bölgesinde ortalama 20 kg olan ağaç başına düşen ortalama badem veriminin, Mersin ilinde 24 kg’a kadar çıkmasıdır. Yine aynı bölgede yer alan Antalya, ağaç başına düşen ortalama 22 kg verim ile yaklaşık 9 bin dekar alana karşılık, 5 bin tonluk badem üretimiyle toplam üretimin %9’unu karşılamaktadır.
Orman ve Su İşleri Bakanlığı son yıllarda badem ağaçlandırmalarına büyük önem vermekte, özel ağaçlandırma kapsamında badem ağaçlandırmalarını teşvik etmektedir. Bu kapsamda son iki yıl- da sadece Ankara’da 9 bin dekar, Şanlıurfa’da 4 bin dekar alanda Bakanlığımız desteğiyle özel badem ağaçlandırması yapılmıştır.

 
 

 

 

Ülkemizde Özel Badem Ağaçlandırmaları

Mikatar
Ülkemizde bugüne kadar Bakanlığımız desteği ile1.359 proje dahilinde, yakla- şık 176.602 dekar alanda özel badem ağaçlandırma çalışması tamamlanmış ve yaklaşık 8.000.000 adet badem fidanı dikimi gerçekleştirilmiştir.Özel badem ağaçlandırması yapılan bu sahaların;27.296 dekarı orman alanı, 32.780  dekarı.Hazine arazisi,16.526 dekarı tapulu arazidir.
Bugüne   Kadar     Yapılan      Özel  Badem Ağaçlandırmalarına Verilen Destekler
Bakanlığımızca, ülkemizde bugüne kadar yapılan özel badem ağaçlandırmaları için, köy tüzel kişilik- lerine hibe, diğer gerçek ve tüzel kişilere ise kredi desteği sağlanmıştır. Bunun yanında yapılan özel badem ağaçlandırmaları için orman alanları ücretsiz tahsis edilmiş, Hazine arazilerinin ise Maliye Bakanlığı’ndan düşük ücretle kiralanma imkanı sağlanmıştır.
Ülkemizin badem üretim miktarını artırmak, kırsal alanda ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesine imkân sağlamak, kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın gelir seviyelerini yükseltmek, geniş sahalarda ağaçlandırma çalışmaları yaparak kırsalda yeni iş istihdam imkânları ve fırsatları oluşturmak, düzenli ve dengeli beslenme için badem tüketimini artırmak gibi gayelerle Orman ve Su İşleri Bakanlığımız, son yıllarda ağaçlandırma çalışmalarında bademe, ayrı bir önem vermiştir.