Badem Çeşitleri

Badem Pomolojik olarak iki gruba ayrılır:
a) Acı bademler,
b) Tatlı bademler
Acı bademler siyanidrik asit içerdiklerinden zehirlidir ve yenilmesi sakıncalıdır.Acı bademler badem yağı çıkarmak için kullanılır.Tatlı bademlerde acılığı veren siyanidrik asit ya hiç yoktur veya çok az bulunur.
Tatlı bademler kabuğun kırılma durumuna göre dört gruba ayrılır:
El bademleri: Çok ince kabuklu bademlerdir.Randımanı yaklaşık % 70’e varır.
Diş bademleri:Bu grup bademler dişle kolaylıkla kırabılmektir.Randımanları %50'ye varır.
Sert kabuklu bademler: Dişle çok zor kırılır. Randımanı%40’a kadar varabilir.
Taş bademleri: Kabukları çok kalın olduğundan iç randımanı düşüktür(%18-30).El ile diş bademleri aynı grup altında da toplanabilir
BADEM ÇEŞİTLER
Türkiye’de Ege Bölgesi’nde yapılan seleksiyon çalışmaları sonucu bulunmuş yerli badem tipleri vardır. Bunlardan bazı üstün nitelikli olanları üzerinde çeşitli çalışmalar yapılmış ve adlandırılmıştır.
Aşağıda bazı önemli yerli ve yabancı badem çeşitlerinin özellikleri verilmiştir.
48-1
Oldukça kuvvetli büyüyen, erkenci bir çeşit olup, şubatın ilk yarısında çiçek açar. Kendiyle uyuşmayan bir çeşittir ve tozlayıcı ister. Tozlayıcıları Akbadem, 48-3, 48-3 ve Hacı Alibey’dir. Kabuklu badem 3.95 g, iç badem 1.50 g ağırlığında olup, randımanı %37.97’dir. İç badem 24.51 mm uzunluğunda ve 13.47 mm enindedir. Çift badem oranı yaklaşık % 6.67’dir. Çağla badem olarak da tüketilebilir.
Akbadem
Kuvvetli büyüyen ağaçları vardır. Kendiyle uyuşmayan, erkenci bir el bademi çeşididir. Tozlayıcıları 48-1, 48-3, 48-4 ve Hacı Alibey’dir.Kabuklu badem 4.37 g, iç badem 1.80 g ağırlığındadır.İç badem 25.87 mm uzunluğunda,13.07 mm enindedir. Verimliliği çok iyi olup, % 26.67 oranında çift badem yapar. Randımanı % 35.17’dir.İnce kabukludur ve iri meyveler oluşturur. Çağla olarak değerlendirilmesinin yanı sıra iç badem olarak da oldukça kalitelidir.
Hacı Alibey
Orta kuvvetli ağaçlar oluşturur. Çok erkenci bir çeşittir. Kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları 48-1, 48-3, 48-4 ve Akbadem’dir. Kabuklu badem 3.27 g, iç badem 1.15 g ağırlığındadır. Randımanı %35.17 olup, çift oranı % 26.67’Dir. İç badem 25.87 mm uzunluk ve 13.07 mm enindedir. Verimliliği çok iyi olup, periyodisiteye eğilimi de yok denecek kadar azdır.
Gülcan
Orta kuvvette ağaçlar oluşturur. Geçici bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlama ister. Tozlayıcıları 101-9 ve 101-13’tür. Kabuklu badem3.04 g ağırlığında, 23.4 mm uzunluğunda ve 16.31 mm enindedir. Randımanı %27.96 olup, çift oranı %7.5-13.3 arasındadır. İç badem 0.85 g ağırlığında olup,20.98 mm uzunluk ve 12.75 mm enindedir. Verimliliği oldukça iyi olup, badem dal kanserine dayanıklıdır. Ürünün derimi geç yapılır.
101-9
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister.Tozlayıcıları 101-13 ve Gülcan 1’dir. Kabuklu badem, 3.20 g ve iç badem 1.02 g ağırlığında olup, randımanı %31.88’dir. %6.67 oranında çift badem yapar. İç badem uzunluğu 21.70mm ve eni 11.99 mm’dir.
01-13
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları 101-9 ve Gülcan 1’dir. Kabuklu badem, 3.62 g ve iç badem 0.95 g ağırlığındadır. Randımanı %26.10 olup, çift badem oluşturmaz. İç badem 20.15 mm uzunluk ve 13.02 mm enindedir.
Yabancı Kökenli Badem Çeşitleri:
Nonpareil
Orta kuvvetli ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister.Tozlayıcıları Desmayo largueta, Desmayo rojo, Drake, Marcona ve Ne Plus Ultra’dır.Kabuklu badem 2.1 g ağırlığında, 33 mm uzunluğunda, eni 19 mm ve kalınlığı 12 mm’dir. Randımanı %65-70 olup, çift oranı %20-25 arasındadır.İç badem 1.4 g ağırlığında olup, 25 mm uzunluk, 13 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği gayet iyi, Monilia’ya duyarlıdır. Tomurcuk silkmesi hastalığı gösterir.
Teksas
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister.Tozlayıcıları Cristomorto, Ferraduel, Ferragnes, Ferrastar, Primorski, Tardive de la verdiere, Tuono ve Yaltinski’dir. Kabuklu badem 3.0 g ağırlığında, 29 mm uzunluğunda, eni 20 mm ve kalınlığı 17 mm’dir. Randımanı %50 olup, çift oranı %39’dur. İç badem 1.5 g ağırlığında olup, 22 mm uzunluk, 13 mm en ve 9 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği orta olup, geç derilir, Monilia’ya duyarlıdır.
Ne plus Ultra
Ağacı orta kuvvette, verimliliği orta ile yeterli arasındadır. Kabuğu yumuşak ve açık renkli olduğundan özellikle kabuklu olarak satış için tercih edilen bir bademdir. İç dolgundur. İç randımanı % 50-60, çift badem oranı ise % 15-30'dur. Periyodisiteye meyilli, erken çiçeklenir, yetiştirme şartları bakımından seçici (özellikle toprak nemi). Tozlayıcıları: Peerless, Nonpareil, Ardechoise, IX L çeşitleridir.
IX L
Kalifornia. Diş bademi. İç verimi % 45-55. İkiz iç oranı çok düşük, ağacı çok kuvvetli büyür. Nonpareil’den bir hafta önce çiçek açtığından don tehlikesine daha maruz kalır. Kendine kısır.
Tozlayıcıları: Ne plus Ultra, Drake, Peerless çeşitleridir.
Peerless
İç randımanı en düşük, daha çok kabuklu olarak pazarlanır. İç badem iri, orta kalitede, ikiz iç oranı % 8-10. Nonpareil’den hemen önce çiçeklenir, Nonpareil ile hemen hemen aynı zamanda hasat edilir.
Kapareil
Çikolata sanayisinde kullanılır. Islah çalışmaları ile elde edilmiştir.Küçük meyveleri, erken meyveye yatar.Nonpareil ile aynı zamanda hasat edilir. Tozlayıcıları: Teksas, Nonpareil.
Jordanelo
Islah çalışmaları ile elde edilmiştir. Ağacı kuvvetli büyür. Çok ve düzenli meyve verir. Ne plu Ultra ile aynı zamanda, nispeten erken çiçek açar. Tozlayıcıları: Ne plus Ultra.
Ferraduel
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur.Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Ai, Ferragnes, Filippo Ceo, Tuono ve Texas’tır.Kabuklu badem 4.7 g ağırlığında, 35 mm uzunluğunda, eni 22 mm ve kalınlığı 17 mm’dir. Randımanı %28 olup, çift oranı %0-1 arasındadır.İç badem 1.3 g ağırlığında olup, 25 mm uzunluk, 14 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir.Verimliliği gayet iyi, Moniliaya dayanıklı olup, nekrozlara karşı duyarlıdır.
Ferragnes
Orta kuvvetli ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Ai, Cristomorto, Ferraduel, Ferrastar, Filippo Ceo, Fra Giulio, Primorski, Tardy Nonpareil, Tuono ve Texas’tır. Kabuklu badem 3.5 g ağırlığında, 36 mm uzunluğunda, eni 21 mm ve kalınlığı 16 mm’dir.Randımanı %41 olup, çift yapmaz. İç badem 1.5 g ağırlığında olup, 29 mm uzunluk, 13 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir.Verimliliği gayet iyi, Monilia’ya orta dayanıklıdır.
Ardechoise
Gelişmesi kuvvetli, erken çiçeklenir, verimlilik iyi, meyveler Ağustos sonuna doğru olgunlaşır, yumuşak kabuklu, iç randımanı % 60, ikiz iç oranı %8 –10, iç kalitesi orta. Tozlayıcıları: Marcona, Princess.
Languedoc: Çiçeklenme erken ve orta mevsim, iç randıman %40, ikiz iç oranı % 2, meyveler Eylül sonunda olgunlaşır.
Cristomorto
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Rachele ve Texas’tır. Kabuklu badem 4.5 g ağırlığında, 35 mm uzunluğunda, eni 23 mm ve kalınlığı 18 mm’dir. Randımanı %36 olup, çift oranı % 20-25 arasındadır.İç badem 1.6 g ağırlığında olup, 23 mm uzunluk, 14 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir.Verimliliği gayet iyi olup, kök boğazı çürüklüğüne dayanıklıdır.
Avola
Erken çiçeklenir, verimi iyi, yumuşak kabuklu, meyveler Ağustos sonuna doğru olgunlaşır, iç randıman %60, ikiz iç oranı % 8-10.
Marcona
Çiçeklenme bir ay kadar uzun sürer, bu nedenle donlardan zararlanma daha az. İç verimi % 35-40, ikiz iç oranı %1’den az. Kısmen kendine verimli. Tozlayıcıları: Drake, Ne plus Ultra.
Drake
Orta irilikte ağaçlar oluşturur. Orta geç çiçeklenir. Kendiyle uyuşmaz. Tozlayıcıları; Marcona, Nonpariel ve Peerless’dir. Kabuklu meyve iriliği 2.6 g olup, 32 mm boy, 20 mm en ve 16 mm kalınlığa sahiptir.Randımanı % 46’dır. Çift badem oranı %20 ve 40 arasında değişir. İç badem, 1.2 g irilik, 23 mm boy, 13 mm en ve 8 mm kalınlığa sahiptir. Orta verimli, Monilia ve Nekrozlara karşı duyarlıdır.
Primorski
Orta kuvvetli ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Ai, Cristomorto, Ferraduel, Ferragnes, Tardive de la verdiere ve Texas’dır. Kabuklu badem 2.6 g ağırlığında, 35 mm uzunluğunda, eni 20 mm ve kalınlığı 15 mm’dir. Randımanı %56 olup, çift badem yapmaz. İç badem 1.5 g ağırlığında olup, 27 mm uzunluk, 13 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği ortadır.
Tuono
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur.Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşur. Tozlayıcıları Ferraduel, Ferragnes, Ferrastar, Flippo Ceo, Fra Giulio grande, Genco ve Texas’tır.Kabuklu badem 3.8 g ağırlığında, 35 mm uzunluğunda, eni 24 mm ve kalınlığı 18 mm’dir. Randımanı %41 olup, çift oranı %25-35 arasındadır.İç badem 1.6g ağırlığında olup, 24 mm uzunluk, 14 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği gayet iyidir. Nekrozlara duyarlıdır.
Yaltinski
Kuvvetli ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Ferragnes ve Flots’tur.Kabuklu badem 2.0 g ağırlığında, 31 mm uzunluğunda, eni 19 mm ve kalınlığı 14 mm’dir. Randımanı %53 olup, çift oranı %10’dur. İç badem 1.1. g ağırlığında olup, 21 mm uzunluk, 11 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği orta, derimi orta erkendir. Monilia’ya duyarlıdır.
Picantili
Kuvvetli ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşmaz, yabancı tozlanma ister. Tozlayıcıları Ferraduel, Ferrastar ve Genco’dur. Kabuklu badem 3.4 g ağırlığında, 36 mm uzunluğunda, eni 23 mm ve kalınlığı 17 mm’dir. Randımanı % 46 olup, çift oranı %37’dir. İç badem 1.6 g ağırlığında olup, 23 mm uzunluk, 14 mm en ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği orta olup, Monilia’ya dayanıklıdır.
Genco
Kuvvetli büyüyen ağaçlar oluşturur. Geçci bir çeşit olup, kendiyle uyuşur. Tozlayıcıları Ferrastar, Filippo Ceo, Tuono ve Texas’tır. Kabuklu badem 3.4 g ağırlığında, 27 mm uzunluğunda, eni 21 mm ve kalınlığı 17 mm’dir. Randımanı %35 olup, çift oranı % 0-3 arasındadır. İç badem 1.2 g ağırlığında olup, 20 mm uzunluk, 14 mm ve 8 mm kalınlık göstermektedir. Verimliliği gayet iyidir.

Garrigues

Orta Geç Çiçek açar.İspanya orjinlidir.Çok verimli bir çeşittir.Taş badem Grubunda yer alır. Randımanı %38-40 civarındadır.İkiz meyve oranı %15-18 dir.Tozlayıcıları Tuono, Drake, Garriğnes dir .
SUPERNOVA BADEM
Geç çiçeklenir. İç meyve ağırlığı 1.5 gramdır. Randımanı %36′ dır. İkiz meyve oranı %19’dur. Kendine verimlidir.
Bademin odun dalları kışın -25, -30°C’ ye kadar dayanmakla birlikte çiçek tomurcuklarının soğuğa dayanımları dönemlere göre farklı olmaktadır; çiçeklenme öncesi çiçek gözleri, -3,-3,5°C, çiçeklenme sonuna doğru, -1,5,-2 °C, küçük meyveler ise; -0,5-0,6 °C’ ye kadar dayanır. Badem meyvelerinin olgunlaşması gerekli toplam sıcaklığın büyüme mevsimi boyunca yeterli olmaması durumunda meyvelerin gelişmesi ve olgunlaşması yeterli olmaz. Çiçeklerin açtığı havaların yağışlı ve sisli olması arı faaliyetini sınırlayacağı, ayrıca düşük sıcaklıklar döllenmede çim borusunun gelişimine engel olacağı için döllenme tam gerçekleşmez. Bu tür havalar monilya gibi mantari hasalıklara da neden olur.
Sık Dikim Bademler
%100 Mekanizasyon ( Budama+Hasat)
Dikim Mesafesi: 3-3,5X-1,2m
Çeşitler: Sert Kabuklu ve Kendine Verimli
İlk Hasat: 2.Yıl
Tam Verim: 4.Yıl
Ort.Verim: 150-200kg/da (İç)
Çeşitler
Soleta
Menşei İspanyadır.Büyüme gücü orta,iyi dallanma ve yar ı dikey büyüme gösteriri.Sık dikime uygun,%30-33 randımanlı,eliptik şekilli ve sert kabukludur. Çiçeklenme zamanı 15 Şubat-05 Marttır.
Belona:Menşei İspanyadır.Büyüme gücü orta,iyi açık büyüme ve yoğun çiçek açma özelliğine sahiptir. Sık dikime uygun,%27-35 randımanlı,kalp şekilli ve sert kabukludur. Çiçeklenme zamanı 18 Şubat-05 Marttır.
Guara:
&gt